2016 senesinde Hollanda menşeli veri şirketi Nodegoat, Wikipedia veri tabanı kullanarak dünyanın şiddet haritasını çıkardı. Bu harita bize gerçekte neyi gösteriyor?

Dünyanın gelmiş geçmiş tüm savaşlarının gösterildiği bu harita bana en sevdiğim filmlerden biri olan “Dünyanın Tüm Sabahları“nı hatırlattı. Pascal Quignard‘ın yazdığı, Alain Corneau‘nun yönettiği filmde, eşini kaybettikten sonra hüznünü viyola da gamba ile dile getiren Jean de Sainte-Colombe ve kızlarının hayata tutunma yolculuğu işlenir. 17. yüzyılın en önemli müzisyenlerinden biri olan Sainte-Colombe, yaşadığı derin hüzün karşısında kendisini ve kızlarını taşrada bir çiftlikte gözden uzak, dış dünyadan kopuk bir yaşama hapseder. Sadece müziğini icra ettiğinde genç yaşta hayatını kaybetmiş güzeller güzeli eşinin hayalini görür, varlığını hisseder. Dünyanın Tüm Sabahları’nda, Sainte-Colombe’un yaşamı bir savaş alanıdır ve yaşamı boyunca Travma Sonrası Stres Bozukluğundan kurtulamaz. Bu Sainte-Colombe’a özgü bir şey değil elbette; her yaşam kendi savaşını da beraberinde getirir. Savaşlardan, derin üzüntülerden ve ölümlerden ise geriye sadece izler kalır.

Zaman her şeyin ilacı olabilir, her acı gün geçtikçe unutulabilir fakat bahsi geçtiği üzere izler bakidir. Toplumlar için devletler için de böyledir. Nodegoat‘ın hazırladığı harita, tarih boyunca yapılmış tüm savaşları, konumlarına ve tarihlerine göre gösteriyor.

Nodegoat’ın haritasına göre, tarihte kaydedilmiş ilk savaş, yaklaşık olarak M.Ö 2500’de Çin’de gerçekleşmiş. Bu savaşı ise M.Ö 15. yüzyılda modern İsrail’de gerçekleşen Megiddo Savaşı takip ediyor, yani iki tarih arasında neredeyse 1000 senelik bir boşluk var. Harita, Wikipedia’nın veri tabanını kullandığı için irili ufaklı birçok hatayı da ihtiva ediyor. Gelgelelim haritanın hatalarından çok, sağladığı faydalara odaklanabiliriz.

Çıkarımlar

İstanbul sokaklarındaki bir duvar yazısı eminim ki hepinizin ilgisini çekmiştir: “Her Yer Suç Mahali“. Nodegoat’ın haritası da bundan farklı bir şey söylemiyor, sadece kapsamı daha büyük. Dikkat çekici bir iki nokta daha var. İlki, Avrupa’nın savaşı ve savaşmayı ne kadar çok sevdiği. Haritada, Avrupa üzerinde gezinirken, bir savaşa, çatışmaya ev sahipliği yapmamış bir alana rastlamak çok ama çok zor. Üstelik Avrupa sadece kendi arasında da savaşmamış, Amerika ve Afrika’ya da savaş ihraç etmiş. Sadece bu durum bile Avrupa Birliği‘nin ne kadar önemli bir oluşum olduğunu gösteriyor, yüzyıllardır birbirleriyle savaşan Avrupa halkları, günümüzde barış ve refah içerisinde birlikte yaşıyorlar (savaşı ve savaşmayı çok sevmelerine karşın).

Haritadan yapabileceğimiz ikinci çıkarım ise, 1946’dan 2016’ya kadar geçen sürede savaş kavramının da değişime uğradığı. Soğuk savaşın da etkisiyle, topyekün veya sıcak savaş felsefesinin terk edildiği anlaşılıyor. Nükleer silahların kullanılması veya kullanılma ihtimallerinin caydırıcı bir unsur olduğu aşikar. Dolayısıyla, dünyada birden fazla nükleer gücün olması, dünya barışına katkıda bulunuyor. Bu konu hakkında daha fazla bilgi için Foreign Affairs’in yazısını okuyabilirsiniz.

Üçüncü çıkarım ise, tarihte insanlığın savaşmadığı bir dönemin bulunmaması. Savaş araçları, felsefeleri, stratejileri değişse de insanlık, dünyadaki tüm halklar için geçerli bir barış dönemine hiçbir zaman geçememiş ve geçemeyecek gibi de duruyor. Belki bir gün, dünya dışı bir tehdit oluştuğunda, dünya halkları bu tehdite karşı bir olabilir.

Ben bu yazıyı yazarken, büyük güçler vekalet (proxy) savaşlarıyla, siyaset arenasında amaçlarına ulaşmaya çalışıyor. Savaşlar hiçbir zaman bitmiyor, sadece farklı formlara bürünüyor.

Not: Jordi Savall’ın Dünyanın Tüm Sabahları için hazırladığı eserlere bu link üzerinden ulaşabilirsiniz.